
de Volkskrant
13 september 2014 zaterdag
Section: Sir Edmund; Blz. 6
 RONALD VELDHUIZEN
Wat werd onlangs beweerd? Het tijdstip waarop Claude Monet zijn zonsopkomst in Le Havre schilderde, is tot op de minuut vast te stellen. Wat zegt de zoutkorrelcheck? Zo precies was Monet nu ook weer niet. 
Move over, Sherlock Holmes. Precisiespeurwerk heeft in de 21ste eeuw een nieuw gezicht: Donald Olson. De hoogleraar historische sterrenkunde aan de universiteit van Texas noemt zichzelf een kunstdetective: hij dateert al jaren schilderijen tot op de minuut. Begin september kreeg Olson een plekje in de Nederlandse media: na uitvoerig speurwerk zegt hij dat het schilderwerk waarmee Claude Monet de kunststroming impressionisme in gang zette, op 13 november 1872 precies om vijf over half acht 's ochtends gemaakt is. 

Kan dat, zo'n nauwkeurige datumbepaling van een schilderij? 

Het idee is niet nieuw of vreemd. Op een kunstwerk zoals dat van Monets zonsopkomst zijn allerlei details te zien waarmee je op zijn minst een gooi naar een tijdstip kan doen. Het makkelijkst is in dit geval het jaartal: Monet kladderde een nette '72 op zijn doek, verwijzend naar 1872 dus. Dat scheelt. Verder heb je bepaalde wolken, de windrichting en de stand van de zon. In één jaar zijn er vanuit Monets havenperspectief heus niet zoveel dagen waarop al deze factoren goed samenvallen, redeneert Olson. Door er Franse weerverslagen op na te slaan en de hoek van de zon vanuit de hotelkamer te berekenen, kwam Olson op het tijdstip: vijf over half acht, 13 november 1872. 

Maar zijn inschatting leunt wel erg zwaar op één boude aanname: dat Monet de zonsopkomst in de haven volledig natuurgetrouw naschilderde, alsof hij een foto nam. De historisch sterrenkundige John Steele van Brown University waarschuwde al in 2003 voor dit type overmoed: collega's in zijn veld hebben er volgens hem een handje van om veel geschiedwerken van de zon en sterren voor objectieve verslagen aan te zien. Dat leidt tot belachelijk precieze datumbepalingen, zegt hij. 

Zeker hier, want Monet ontweek waarschijnlijk precisie: impressionisme draait bovenal om het vastleggen van een gevoelsindruk. De les, beste Watson: kunst en wetenschap gaan niet altijd samen. 
